Monthly Archives: Ιουλίου 2012

Περί ελευθερίας και άλλων τινών

Γράφω για την ελευθερία και ένα αεράκι χτυπά το πρόσωπό μου στα 900 μέτρα υψόμετρο·

Το βουνό· το πρώτο βίωμα ελευθερίας και ανυπακοής.

Πώς να επιβληθείς σε κάποιον που έμαθε τόσες ανηφόρες, κατηφόρες, που περπάτησε πάνω σε τόσες πέτρες, έζησε τόσες βροχές και χιόνια και αστραπές; Είναι το πρώτο μάθημα για να μη λυγίζεις στα δύσκολα.

Ειδικότερα τώρα, η ατομική ελευθερία θα μπορούσε να λάβει δύο διαστάσεις: η μία ορίζεται από τον περίγυρο, ορίζεται ως «η ελευθερία μου τελειώνει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου» (δίδαγμα, άλλωστε, του Διαφωτισμού), ενώ η άλλη έχει πιο φιλοσοφική διάσταση, είναι υπαρξιακής, θα λέγαμε, σημασίας. Ας τη θέσω στα συμφραζόμενα μια σχέσης, με αφορμή αυτό που άκουσα κάποτε: «Όταν έχεις σχέση με κάποιον, δεσμεύεσαι. Και δεσμεύεσαι σημαίνει χάνεις την ελευθερία σου». Στο άκουσμα αυτό, λοιπόν, αντέδρασε όλο μου το είναι. «Είμαι ελεύθερος άνθρωπος σε όποια κατάσταση κι αν βρίσκομαι. Η ελευθερία έχει να κάνει με τις επιλογές μας. Επιλέγω να είμαι με κάποιον και να παραμένω ούσα ελεύθερη να το κάνω. Δεσμεύομαι σημαίνει τηρώ την αρχή της ελεύθερης επιλογής μου, σεβόμενη τον εαυτό μου και τον σύντροφό μου». Περιττό να πω ότι δεν έπεισα.  

Και εδώ έρχεται αναπόφευκτα ο αντίλογος στην έννοια της ατομικής ελευθερίας, που τριγυρίζει στο μυαλό μου όση ώρα γράφω γι’ αυτή: Πόσο ελεύθεροι είμαστε σήμερα; Ή πιο εύστοχα «είμαστε ελεύθεροι στη σημερινή πραγματικότητα;» Αβίαστα έρχεται η απάντηση: Όχι. Δεν είναι ελευθερία αυτό που βιώνουμε, αυτή η θηλιά που μας σφίγγει το λαιμό αφήνοντάς μας ένα εκατοστό αναπνοής, ίσα ίσα για να «παράγουμε». Και αυτό γιατί δεν υπερασπιστήκαμε την ελευθερία μας –όση είχαμε-, αυτή που προστατεύεται από όρια και κανόνες για να μην καταλήξει ασυδοσία. Τη χαρίσαμε σχεδόν αμαχητί στο όνομα της «ελεύθερης αγοράς», την απεμπολήσαμε «στο Γιουσουρούμ, για ένα κουστούμ’» και οι αλυσίδες μας είναι βαριές γιατί είναι αόρατες. Υπάρχει η ελπίδα του σκλάβου που ξυπνάει αλλά αυτός ο δρόμος είναι μακρύς, όσο αργεί η συνειδητοποίηση και αυτή καμιά φορά έρχεται –δυστυχώς- μετά την εξαθλίωση.   

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Uncategorized

«Σε τι βοηθά λοιπόν η ποίηση»;*

Πολλές απαντήσεις θα μπορούσαν να δοθούν στο ερώτημα αυτό, αλλά και πολλά τα ερωτήματα που θα μπορούσαν ταυτόχρονα να εγερθούν.

Συχνά, κοιτάζοντας τον πραγματικό κόσμο καταφεύγουμε σε μια νοητική παρηγοριά, που θα μπορούσε να είναι η συγγραφή. Άλλες φορές, όταν συγκρούονται μέσα μας φωνές λογικής και συναισθήματος, μπορούμε είτε να έρθουμε αντιμέτωποι με τον εαυτό μας στο χαρτί είτε να το αποφύγουμε. Το χαρτί θα παραμείνει «ένας σκληρός καθρέφτης», όπως έχει πει ο Σεφέρης. «Σκληρός καθρέφτης» για εκείνα που ήμασταν, που κάναμε, που είπαμε, για όσα κουβαλάμε στις φλέβες μας και χάραξαν το δέρμα μας. Παρ’ όλη την «σκληρότητα» γυρνάμε εκεί, σαν να είναι ένας πιστός σύντροφος που δεν εγκαταλείπουμε, κι ας γίνεται «το καταφύγιο που φθονούμε» (Καρυωτάκης).

«Σε τι βοηθά η ποίηση, λοιπόν»; Στο χτίσιμο μιας ουτοπίας;

«Γράφω, όπως κανείς ανοίγει τις φλέβες του» (Σεφέρης). Για ποιο λόγο; Γιατί δεν κρατάς τα ποιήματά σου στο συρτάρι; Τι σε σπρώχνει να μοιραστείς το απόσταγμα της μοναξιάς σου; Καταφέρνουν τα λόγια να γίνουν νικητές της πάλης σου; «Ανοίγεις τις φλέβες σου» για να κάνεις αφαίμαξη όσων κουβαλάς ή για να μυρίσει θάνατο η νιότη του μυαλού σου;

Ποια είναι η πράξη που ταιριάζει στη σιωπή και ποια μπορεί να συνοδεύσει τις κραυγές σου; Η Ποίηση. Αυτή σε βοηθά να δεις τον κόσμο πέρα από την αντικειμενική πραγματικότητα, αυτή δρα και αυθύπαρκτα, χωρίς να εγκλωβίζεται σε ποίημα.

Για την Ποίηση, λοιπόν, ο λόγος.

Μια πράξη ζωντανή.

Ένα παιδί από τα σωθικά μας.

*Το κείμενο αυτό εκφωνήθηκε σε μια εκδήλωση της Λογοτεχνικής Ομάδας των Φοιτητών Παν/μίου Πατρών πριν πολλά πολλά χρόνια. 🙂

Ο στίχος είναι του Μανώλη Αναγνωστάκη.

Σχολιάστε

Filed under Uncategorized

Η γέννα και η γραφή

Πολλές φορές η γραφή έχει παρομοιαστεί με τη διαδικασία της γέννας. Και όντως το να γράφεις μοιάζει μερικές φορές με το να γεννάς. Εγκυμονείς στο κεφάλι σου ιδέες που κλωτσάνε να βγουν έξω, να ‘ρθουν στον κόσμο. Όσο διαρκεί η «κύηση», αισθάνεσαι ότι κουβαλάς ένα βάρος. Σιγά σιγά οι ιδέες παίρνουν σάρκα και οστά, αποκτούν δέρμα, κεφάλι, νύχια. Χέρια. Που μπορούν ν’ αγκαλιάσουν, να χαϊδέψουν αλλά και να πνίξουν, να σκοτώσουν.
Όταν πια οι ιδέες έρθουν στο φως και αποκτήσουν μια σάρκινη υπόσταση στο χαρτί (τι ειρωνεία που αυτό το κείμενο είναι σε μια ηλεκτρονική, «άυλη» μπλογκόσφαιρα), αισθάνεσαι ανακούφιση, χαρά, αισθάνεσαι όμως καμιά φορά και τρόμο, είτε από τη συναίσθηση της ευθύνης είτε γιατί βρίσκεσαι μπροστά σε μια γυμνή αλήθεια και αυτό σε φέρνει αντιμέτωπο με τον εαυτό σου. Νιώθεις την περηφάνια της γέννας, αλλά προβληματίζεσαι για όσα αυτή συνεπάγεται.

 

Σχολιάστε

Filed under Uncategorized